FOB (Gemide Serbest)

FOB, Free on Board anlamına gelir ve sevkiyat sırasında malların sorumluluğunun satıcıdan alıcıya tam olarak hangi noktada devredildiğini belirler. Bu tek belirleme, navlunu kimin ödeyeceğini, kayıp veya hasar riskini kimin üstleneceğini ve transit sırasında bir aksilik olduğunda sigorta talebini kimin dosyalayacağını kontrol eder. Bir satın alma siparişinde FOB koşullarını yanlış belirlemek, beklenmedik navlun faturalarında veya telafi edilemez kayıplarda binlerce dolara mal olabilir.

FOB Origin ve FOB Destination

Yurt içi ABD ticaretinde kullanılan iki temel FOB tanımlaması vardır ve bunların etkileri birbirinin tam tersidir.

FOB Origin (FOB Shipping Point olarak da bilinir), alıcının taşıyıcı malları satıcının lokasyonundan aldığı anda mülkiyeti devralması anlamına gelir. Bu noktadan itibaren navlun maliyetleri, sigorta ve transit sırasında oluşan her türlü hasar alıcının sorumluluğundadır. FOB Origin mallarını taşıyan bir kamyon otoyolda devrilirse, kaybı alıcı üstlenir ve navlun hasarı talebini dosyalaması gerekir.

FOB Destination, satıcının mallar alıcının belirlediği lokasyona ulaşana kadar mülkiyeti ve riski elinde tutması anlamına gelir. Satıcı navlun ücretini öder, transit sırasında riski taşır ve malların hasar görmesi veya kaybolması durumunda hasar talebinden sorumludur. Alıcının sorumluluğu yalnızca sevkiyat teslim edilip rampasında kabul edildiğinde başlar.

Uluslararası Ticarette FOB

Uluslararası taşımacılıkta FOB, Incoterms 2020 kapsamında Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından tanımlanan daha spesifik bir anlama sahiptir. Uluslararası FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığına uygulanır. Satıcı malları belirlenen sevkiyat limanında gemi bordasında teslim eder. Risk, mallar gemiye yüklendiği anda satıcıdan alıcıya geçer.

“FOB Şangay” ifadeli bir satın alma siparişi, satıcının mallar Şangay’da gemiye yüklenene kadar tüm maliyet ve risklerden sorumlu olduğu anlamına gelir. Gemiye yüklendikten sonra alıcı; okyanus navlunu, sigorta, varış limanı masrafları, gümrük işlemleri ve yurt içi teslimat sorumluluğunu üstlenir. Satıcı, malların limana taşınması, ihracat gümrük işlemleri ve gemiye yükleme masraflarını karşılar.

Birçok ithalatçı FOB’u diğer Incoterms ile karıştırır. FOB okyanus navlununu içermez (o CFR veya CIF olur). FOB sigortayı içermez (o CIF olur). FOB yalnızca çıkış limanında geminin bordasında devir noktasını işaretler.

Varış Maliyetine Etkisi

FOB tanımlaması, varış maliyetini (landed cost) nasıl hesapladığınızı doğrudan etkiler. FOB Origin veya uluslararası FOB kapsamında alıcı, teslim alma veya çıkış limanından itibaren navlunu bütçeye dahil etmelidir. FOB Destination kapsamında navlun zaten satıcının fiyatına dahildir. Bu ayrımı hesaba katmamak, ürün maliyetlerinin olduğundan düşük tahmin edilmesine ve yeniden satış için yanlış fiyatlandırmaya yol açar.

FOB Shenzhen koşullarıyla Çin’den ithalat yapan bir FBA satıcısı için varış maliyeti hesaplaması şunları içermelidir: okyanus navlunu (40 fitlik konteyner için 2.500-5.000 dolar), deniz sigortası (kargo değerinin %0,3-0,5’i), varış limanı masrafları (800-1.500 dolar), gümrük vergileri (HS koduna göre değişir), limandan depoya drayage (300-700 dolar) ve hazırlık merkezi ücretleri. Bu maliyetlerin hiçbiri FOB koşulları altında tedarikçinin sorumluluğunda değildir.

Sık Yapılan Hatalar

En sık yapılan hata, FOB’un “satıcı kargoyu öder” anlamına geldiğini varsaymaktır. Öyle değildir. FOB devir noktasını tanımlar, navlunu kimin ödeyeceğini değil. Satıcı FOB Origin teklif edip yine de nezaketen navlunu peşin ödeyebilir, maliyeti faturaya ekleyerek. Navlun ödemesi ve risk devri ayrı konulardır.

Bir diğer hata, uluslararası işlemlerde hava kargosunda FOB kullanmaktır. Incoterms 2020 kapsamında FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığına uygulanır. Hava kargosunda doğru Incoterm, satıcının malları belirlenen yerde taşıyıcıya teslim ettiği FCA’dır (Free Carrier). Hava kargolu bir sevkiyatta FOB kullanmak, riskin ne zaman devredildiği konusunda belirsizlik yaratır; bu da kargo havalimanında elleçleme sırasında hasar görürse anlaşmazlıklara yol açabilir.

Hazırlık merkezleriyle çalışan satıcılar, transit sırasında uygun sigorta kapsamını sağlamak için her satın alma siparişindeki FOB koşullarını teyit etmelidir. Mallar FOB Origin ile gönderiliyorsa, alıcının teslim alma noktasından itibaren kargo sigortasına ihtiyacı vardır. Mallar FOB Destination ile gönderiliyorsa, satıcının sigortası tüm yolculuğu kapsamalıdır.